Η χρήση τρισδιάστατων μέσων και οριοθετημένων χώρων αποτελεί μια θεμελιώδη τεχνική στην Εικαστική Ψυχοθεραπεία. Η δραστηριότητα της δημιουργίας ενός “κόσμου” μέσα σε ένα κουτί προσφέρει μια πολυαισθητηριακή προσέγγιση στην εξερεύνηση του ψυχισμού, συνδυάζοντας την απτική εμπειρία με τη συμβολική σκέψη.
Σύμφωνα με τη θεωρία του Donald Winnicott και του Wilfred Bion, το κουτί λειτουργεί ως το φυσικό ανάλογο του “θεραπευτικού πλαισίου” (frame). Παρέχει την απαραίτητη εμπεριεκτικότητα (containment), λειτουργώντας ως ένα ασφαλές μέρος για τα προβαλλόμενα συναισθήματα. Η οριοθέτηση που προσφέρει το κουτί βοηθά το παιδί να διαχειριστεί το άγχος, επιτρέποντας την οργάνωση των εσωτερικών εμπειριών σε ένα ελεγχόμενο και προστατευμένο περιβάλλον. Το κουτί, λοιπόν, δεν περιορίζει την φαντασία, αλλά προστατεύει το συναίσθημα.
Η πλαστελίνη, ως ένα ιδιαίτερα εύπλαστο υλικό, ενθαρρύνει την ελεύθερη δημιουργία και την ενεργοποίηση της φαντασίας. Η δυνατότητα μετασχηματισμού της ύλης αντανακλά τη δυνατότητα μετασχηματισμού εσωτερικών βιωμάτων.
Emotional Landscapes: ένας ολόκληρος κόσμος μέσα σε ένα κουτί…
Το Emotional Landscape (Συναισθηματικό Τοπίο) στην Εικαστική Ψυχοθεραπεία είναι η τρισδιάστατη, συμβολική απεικόνιση του εσωτερικού κόσμου του θεραπευόμενου, όπου τα συναισθήματα παύουν να είναι αφηρημένες έννοιες και αποκτούν γεωγραφική υπόσταση. Μέσα από τη χρήση υλικών όπως η πλαστελίνη, τα συναισθήματα «χαρτογραφούνται» σε ένα ανάγλυφο περιβάλλον: οι δυσκολίες μπορεί να πάρουν τη μορφή βουνών, οι αναμνήσεις να γίνουν ποτάμια και οι δυσκολίες να εμφανιστούν ως τείχη ή κρυψώνες. Αυτή η χωρική αναπαράσταση επιτρέπει στο άτομο να παρατηρήσει την «αρχιτεκτονική» των συναισθημάτων του από μια απόσταση ασφαλείας, διευκολύνοντας την κατανόηση της ταυτότητάς του και την επεξεργασία των εσωτερικών του συγκρούσεων μέσα σε ένα ελεγχόμενο και προστατευμένο πλαίσιο.
Τι συμβαίνει όταν δίνεις, λοιπόν, σε ένα παιδί ένα κουτί, λίγη πλαστελίνη και την επιλογή να δημιουργήσει το δικό του μοναδικό τοπίο;
Στην Εικαστική Ψυχοθεραπεία, αυτή η άσκηση δεν είναι απλώς μία δημιουργική δραστηριότητα. Είναι μια βουτιά στον εσωτερικό κόσμο. Το κουτί γίνεται ένας ασφαλής χώρος, ένα μικρό σύμπαν, όπου μπορούμε να δώσουμε μορφή σε όλα αυτά που δεν έχουν λέξεις. Στις συνεδρίες ταξιδεύουμε από νησι σε νησί με στόχο να ανακαλύψουμε νέα συναισθήματα, φτιάχνουμε ηλιοβασιλέματα για να βλέπουμε όταν χρειαζόμαστε λίγη ηρεμία, θάλασσες ήρεμες και φουρτουνιασμένες, βουνά για να ανεβαίνουμε όταν θέλουμε να σκεφτούμε. Όλα αυτα μέσα σε ένα κουτί, το οποίο εμπεριέχει εμπειρίες, βιώματα, φόβους, σκέψεις. Ένα κουτί που λειτουργεί σαν γέφυρα, πόρτα ή ακόμα και παράθυρο για κόσμους μοναδικούς.
Γιατί δημιουργούμε «κόσμους μέσα σε κουτιά» με τα παιδιά;
Για την ταυτότητα: Κάθε σχήμα και χρώμα που επιλέγουμε, κάθε κόσμος που δημιουργούμε είναι μια ευκαιρία να ανακαλύψουμε και να εκφράσουμε όσα νιώθουμε και είμαστε.
Για τα συναισθήματα: Η πλαστελίνη μας επιτρέπει να «αγγίξουμε» τον θυμό, τη χαρά ή τον φόβο μας, να τους δώσουμε σχήμα και, τελικά, να τους μεταμορφώσουμε σε κάτι άλλο.
Για την ασφάλεια: Το κουτί οριοθετεί το συναίσθημα. Μας θυμίζει ότι ο κόσμος μας, όσο χαοτικός κι αν νιώθουμε ότι είναι κάποιες φορές, μπορεί να χωρέσει κάπου, να οργανωθεί και να κατανοηθεί.
Σε έναν κόσμο που τρέχει ασταμάτητα, το να πλάθεις τον δικό σου “μικρόκοσμο” είναι μια πράξη αυτοφροντίδας, κατανόησης και αυτογνωσίας.
